Nghĩa trang liệt sĩ trong trường học

Suốt 15 năm ròng, một nghĩa trang liệt sĩ với 45 ngôi mộ vẫn phải nằm trong khuôn viên của trường THCS Mê Linh, xã Mê Linh (Hà Nội) mà không hề được di dời. Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này được đại diện chính quyền địa phương giải thích là do thiếu kinh phí?

Khó cho cả người sống lẫn người đã khuất

Nghĩa trang liệt sĩ Mê Linh cũ 15 năm qua vẫn nằm trong khuôn viên trường học.

 

Theo thầy Nguyễn Minh Thi – Hiệu trưởng trường THCS Mê Linh thì đây là nghĩa trang liệt sĩ duy nhất của xã Mê Linh. Nghĩa trang này vốn được hình thành trên nền đất vườn ươm cũ của các cụ phụ lão trong xã, vào năm 1981 và nằm bên cạnh nhưng tách biệt với trường phổ thông Mê Linh (năm 1995 trở về trước, trường cấp I và cấp II xã Mê Linh học chung một địa điểm). Đến năm 1995 do số lượng học sinh tăng lên nên trường cấp I và cấp II Mê Linh tách rời nhau để hoạt động biệt lập. “Cũng không hiểu do quy hoạch của xã hồi đó thế nào mà nghĩa trang liệt sĩ nằm luôn trong khuôn viên của trường cấp II Mê Linh (sau này là trường THCS Mê Linh – PV)” – thầy Thi cho biết.

 

Ông Nguyễn Văn Hoạt bên khu đất dự kiến sẽ làm nghĩa trang mới.

Còn ông Nguyễn Văn Hoạt – cán bộ lao động thương binh xã hội của xã Mê Linh cho biết, toàn xã Mê Linh có tất cả 147 liệt sĩ hy sinh trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Tuy nhiên, diện tích của nghĩa trang Mê Linh hiện nay chỉ rộng khoảng 300m² cho nên nghĩa trang hiện đang chứa được có 45 ngôi mộ liệt sĩ, trong đó có ba ngôi mộ là liệt sĩ của tỉnh Hà Tây (cũ) và ngôi mộ khác của ba liệt sĩ vô danh thời Quang Trung. Nhưng theo ông Hoạt thì bây giờ nếu các gia đình liệt sĩ mà có nhu cầu đưa thêm mộ vào trong khuôn viên nghĩa trang thì cũng chỉ đưa được 10 ngôi mộ nữa. Do đó, hiện rất nhiều gia đình có nhu cầu muốn quy tập thân nhân của họ vào nghĩa trang để các liệt sĩ được gần với đồng đội của mình nhưng đành chịu.

Theo quan sát của phóng viên, nghĩa trang liệt sĩ Mê Linh nằm ngay giữa trung tâm của sân trường THCS Mê Linh. Phía trước là một đường mương dẫn nước với vô số loại rác thải và cỏ dại. Lối vào nghĩa trang bị chặn bởi một ngôi nhà nhỏ bên phía phải cổng trường THCS và bên trái thì bị chặn bởi một dãy bức tường nối dài của trường THCS ra tận đường lớn của làng. Nhiều người dân ở đây cho biết, muốn đi vào nghĩa trang chỉ có một cách duy nhất là đi nhờ qua khuôn viên trường THCS rồi bước qua tường rào nghĩa trang để vào bên trong. Đây là điều rất bất tiện vì vào những ngày nghỉ lễ hoặc cuối tuần, nhà trường đóng cổng bên ngoài thì thân nhân liệt sĩ muốn vào thắp hương cho người thân của mình nhân ngày giỗ kỵ là cực kỳ khó khăn.

Họp mãi rồi vẫn thấy nằm im

Cô Quy – Phó hiệu trưởng Trường THCS Mê Linh cho biết, xét về mặt cảnh quan, địa thế thì đặt nghĩa trang nằm trong khuôn viên của trường học là hoàn toàn bất hợp lý. Bất hợp lý do nghĩa trang thì bao giờ cũng phải riêng biệt để thể hiện sự tôn nghiêm, linh thiêng đúng như tên gọi của nó. Trong khi đó khi đặt trong khuôn viên trường thì sự linh thiêng này ít nhiều bị giảm đi. Đó là chưa kể đến việc nghĩa trang nằm ngay giữa trung tâm của sân trường gần chỗ các em học sinh thường hay vui đùa, chạy nhảy...

Còn theo thầy Thi “xét về mặt nào đó khi chúng tôi tập trung học sinh, cần mặt bằng rộng để làm đại lễ thì có ảnh hưởng nhưng về mặt trách nhiệm của người sống với người chết, của thế hệ sau với thế hệ trước thì đây chính là nơi chúng tôi giáo dục đạo đức cho học sinh. Đây là nơi chúng tôi nhắc cho các em học sinh nhớ rằng nếu không có những bậc cha ông nằm đây đã ngã xuống vì bình yên tổ quốc thì chúng ta sẽ không có được những ngày hôm nay”.

Khi phóng viên gặp gỡ một số gia đình thân nhân liệt sĩ, có nhà tọa lạc xung quanh khu vực nghĩa trang để thăm dò ý kiến thì một số người đã tỏ ra rất bức xúc. Đại đa số đều cho biết, sau nhiều lần kiến nghị với chính quyền địa phương đề xuất việc di dời nghĩa trang liệt sĩ sang một địa điểm mới thuận tiện và thích hợp hơn. Chính quyền đã bàn bạc, lên kế hoạch rồi có mời bà con đến họp và kí tên vào biên bản nhất để gửi lên huyện từ năm 2000 nhưng cho đến nay gần 10 năm trôi qua mà nghĩa trang vẫn nằm nguyên chỗ cũ.

Ông Nguyễn Nhân Chiến ở thôn Hạ Lôi cho biết: “Từ năm 2000, khi ông Bái còn làm chủ tịch xã đã triệu tập các gia đình đến để thông qua ý kiến và đều được mọi người đồng ý nhưng chúng tôi chờ mãi vẫn chưa thấy di dời. Chỗ cũ sát trường, lại không có lối đi vào. Hàng năm đến ngày thương binh liệt sĩ mọi người muốn đến viếng cũng không có lối mà đi bất cập lắm”.

Thiếu kinh phí?

Trao đổi với ông Nguyễn Văn Hoạt – cán bộ lao động thương binh xã hội của xã Mê Linh, người trực tiếp quản lí nghĩa trang Mê Linh, ông Hoạt cho hay: Năm 1994 khi trường THCS có ý định mở rộng trường đã có đề xuất với chính quyền địa phương đề nghị di dời nghĩa trang ra một khuôn viên mới vì sợ các hoạt động của học trò làm ảnh hưởng đến môi trường yên nghỉ của các liệt sĩ.

 

Khu đất được chọn để làm nghĩa trang mới.

Năm 2000 chính quyền địa phương nhất trí chuyển nghĩa trang và đã chọn một địa điểm ngay cạnh đền thờ Hai Bà Trưng, bên trái UBND xã hiện nay. Khuôn viên mới này có diện tích khoảng 2.000m². Sau khi đã chọn được địa điểm mới xã cũng lên phương án, thiết kế và xin kinh phí của huyện nhưng lúc đó huyện Mê Linh chỉ cho có 30 triệu đồng.

“Nguyên nhân duy nhất khiến 15 năm qua nghĩa trang vẫn ở một chỗ là do chưa có kinh phí. Xin huyện nhưng huyện chỉ cho được có 30 triệu thì làm sao mà xây được. Năm 2001 đã dự toán kinh phí xây dựng hết 1,7 tỉ đồng rồi” – ông Hoạt cho biết thêm.

Trong khi một mực đổ lỗi cho UBND huyện Mê Linh rót kinh phí quá ít cho việc di dời nghĩa trang nhưng khi chúng tôi hỏi chính quyền địa phương có động thái gì khác ngoài việc trông chờ vào nguồn hỗ trợ ngân sách từ huyện thì ông Hoạt không trả lời được.

Tuy nhiên, ông Hoạt cho biết là chính quyền đang ra sức đẩy mạnh việc này mà cụ thể là chỉ chờ giải phóng xong mặt bằng để di dời. Ông Hoạt nói: “Năm 2006, UBND đã nhiều lần thuyết phục nhưng những hộ dân là chủ của những khoảng đất trên khu đất quy hoạch để làm nghĩa trang mới nhưng vẫn không hộ nào chịu trả lại với lý do không có mức đền bù thỏa đáng. Cách đây một tuần chúng tôi có họp thì đề nghị 6 gia đình liên quan đến nghĩa trang đến nhưng người đến người không. Thực tế thì có một số hộ có đất ở đây là do khai hoang mà chính sách địa phương nếu là đất khai hoang thì trong ngần đấy năm sử dụng anh đã được hưởng quyền lợi đó thì bây giờ phải trả lại cho chính quyền chứ không có đền bù”.

 

Cụ Nguyễn Thị Mật và ông Tạ Văn Cừ đang bức xúc trình bày với phóng viên.

Chúng tôi tìm về nhà cụ Nguyễn Thị Mật và ông Tạ Văn Cừ là hai hộ gia đình có đất nằm trong diện bị thu hồi để giải phóng mặt bằng làm nghĩa trang để tìm hiểu rõ thực hư thì được cụ Mật cho biết: “Đất ở khu đó của tôi có tất cả 4 sào 10, là do cha ông chúng tôi để lại cho tôi từ năm 1940, có giấy tờ rõ ràng và tôi còn giữ được. Nguyên ngày xưa đó là một hố sâu do các lò gạch xung quanh đào đất lấy đất làm gạch và đắp đê. Tôi phải bỏ việc chợ búa, đồng áng để gánh từng gách đất lấp hố từ năm 1950, đến tận năm 1994 gia đình chúng tôi tiếp tục vay tới 100 triệu thuê xe đổ đất mới được như bây giờ. Vậy mà bây giờ chính quyền viện lý do là do đất đó là đất khai hoang nên thu lại chứ không đền bù, chỉ có hỗ trợ tiền đổ đất. Mà chính sách hỗ trợ đó đến bây giờ chúng tôi vẫn chả hay biết gì”.

Trước những chính sách chưa rõ ràng và thỏa đáng, không biết khi nào nghĩa trang liệt sĩ Mê Linh mới được di dời về địa điểm mới và vòng hồn những liệt sĩ mới thực sự được an nghĩ theo đúng nghĩa?

 

Hà Tùng Long