Bỏ ra khoảng 230 triệu đồng thuê các phương tiện, máy móc ròng rã trong 27 ngày đêm không ngơi nghỉ để trục vớt tàu. Nhưng trục vớt lên đồ cổ chẳng thấy đâu lại bị chính quyền thu giữ mất tàu.
Chi khoảng 230 triệu đồng được một đống củi và củ nâu!
 |
| Ông Hà Công Ao, 53 tuổi, bố của Hà Công Chuôm - người tìm ra con tàu này bên dàn máy của con tàu. |
Vào tháng 12/2008, khi lặn xuống ở độ sâu 14m, anh Chuôm sờ thấy một khúc gỗ lớn nhưng vì thời tiết quá lạnh nên mấy cha con đánh dấu chờ thời điểm thích hợp sẽ trở lại trục vớt. Đến 15/1 âm lịch, cả đoàn thuyền gồm 5 thuyền viên (trong đó 3 thành viên ở Thái Bình và 2 ở Hưng Yên) quay trở lại tiến hành hút cát, bùn để vớt gỗ lên thì mới phát hiện ra đó là một con tàu gỗ khá lớn.
“Với kinh nghiệm 12 năm trong nghề trục vớt, tôi ước chừng chỉ với 3 đoàn cẩu cùng các thiết bị thổi và hút cát thì chỉ mất một tuần là có thể đưa được con tàu lên bờ. Nhưng vì trong khoang tàu chứa tới 4 đến 5 khối củ nâu, khoảng 8 khối củi, tàu lại bị âm (chìm sâu) dưới lòng đất đến khoảng 3m nên đất gan gà tràn vào lòng tàu rất nhiều. Mọi chuyện đã không như tôi dự đoán ban đầu” – anh Chuôm cho biết.
Anh Chuôm vừa phải thuê thêm 9 thợ lặn xuống vớt củi trong khoang, vừa phải lên Hà Nội thuê đoàn cẩu về hút thổi đất cát rõng rã cả ngày lẫn đêm trong 27 ngày mới vớt được con tàu gỗ này lên. Số tiền chi phí cho việc vớt tàu lên tới 230 triệu đồng, khiến cho thuyền viên ai cũng lo ngại vì không biết giá trị con tàu có được xấp xỉ số tiền đó không.
 |
| Tàu khi vớt lên đã bị gẫy làm đôi. Ảnh: H.T.L |
Con tàu gỗ này khi vớt lên thì đã bị gẫy đôi nhưng hình dáng, thân tàu và máy móc vẫn chưa bị thay đổi nhiều. Đối với bố con anh Chuôm, chưa có con tàu nào, việc trục vớt lại khó khăn đến thế. Bởi trước đây, cũng trên quãng sông này, đoàn thuyền đã vớt được những 3 con thuyền gỗ khác nhưng kích thước nhỏ hơn, lại không bị âm sâu như con tàu này nên không mất nhiều công sức, tiền của để vớt.
Khi phát hiện ra con tàu ở dưới lòng sông thì con tàu đã bị gẫy làm đôi nên khi vớt lên bờ phải vớt làm hai lần. Ước chừng, con tàu có chiều dài khoảng 30m, chiều ngang 4,5m, trọng tải khoảng 70-80 tấn. Loại gỗ để làm tàu này chủ yếu là gỗ chò, ngoài ra còn có thêm một ít gỗ táu, dổi. Các cửa mạn, mớn nước... trên tàu đều bọc bằng đồng lá. Toàn bộ hệ thống máy móc dường như vẫn còn nguyên vẹn nên dễ thấy là tàu chạy bằng hơi nước và được đốt bằng củi.
Có thể vì thế mà khi phát hiện ra tàu, các thuyền viên đã phát hiện trong khoang tàu chứa tới 8 khối củi. Theo các thuyền viên trong đội trục vớt thì ngoài các thứ kể trên, trên tàu còn tìm thấy 3 chiếc đĩa sứ, một đã bị vỡ, một cái nữa thì một thợ lặn trong làng xin về, cái còn lại đang được Bảo tàng Hưng Yên tạm giữ. Trên tàu hiện chỉ giữ một bức tượng Quan Thế Âm bằng sứ trắng, không có chữ và một cây cắm nến đã bị vỡ mất phần đầu.
Tàu vừa lên bờ đã bị giữ
 |
| Phần đuôi tàu và phần đầu tàu vẫn còn khá nguyên vẹn, có thể phục chế lại được. |
Khi tiến hành trục vớt con tàu này chính anh Hà Công Chuôm đã là người lên báo cáo với Ban quản lý (BQL) bến đò Vạn Điểm thì BQL bến đò không có ý kiến gì. Thế nhưng, sau gần một tháng trời ròng rã vừa vớt được tàu lên, đưa vào phía bên kia bờ sông, thuộc địa phận xã Đại Tập (Khoái Châu, Hưng Yên) liền bị chính quyền địa phương lập biên bản tạm giữ vì lý do: tàu cổ?! Chân vịt, trục tàu, đồng lá... được tháo dỡ và lập tức đưa về bảo quản tại huyện Khoái Châu. Sau đó, chính quyền địa phương đã cho cắt cử người túc trực 24/24 giờ vì sợ hiện vật bị tẩu tán.
Ông Nguyễn Văn Hanh – Chủ tịch UBND xã Đại Tập lý giải việc chính quyền địa phương tạm giữ con tàu và thu hồi hiện vật: “Vào ngày 8/3/2009, sau khi nghe báo cáo của chính quyền địa phương, đoàn của Phó chủ tịch tỉnh Hưng Yên, Bảo tàng Hưng Yên và một số cơ quan ban ngành đã xuống tận hiện trường kiểm tra, xem xét rồi ra một công văn khẩn giao cho UBND huyện Khoái Châu và xã Đại Tập thu giữ, quản lý và trông nom con tàu trong thời gian chờ Sở VH, TT & DL Hưng Yên cùng Bảo tàng tỉnh xin ý kiến chỉ đạo của Cục Di sản.
 |
| Hiện trên tàu giữ một bức tượng Quan Thế Âm bằng sứ trắng, không có chữ và một cây cắm nến đã bị vỡ mất phần đầu. |
Để tránh tình trạng tẩu tán hoặc có những chuyện bất thường xảy ra, chúng tôi có cắt cử một số công an viên ngày đêm túc trực bên bến đò. Cách đây mấy hôm, người của bảo tàng và Sở VH, TT & DL Hưng Yên cũng về lập biên bản, thống kê lại toàn bộ hiện vật và rồi giao cho huyện Khoái Châu lưu giữ một chân vịt, trục tàu, đồng lá.
Cho đến nay, chúng tôi vẫn chưa nhận được một văn bản chính thức nào về việc thôi giữ hay giao trả lại con tàu cho anh Hà Công Chuôm và các thuyền viên trong đội trục vớt”.
Có thể là tàu của lái buôn Trung Quốc?
Trao đổi với phóng viên, ông Phạm Trung Hiếu - Giám đốc Bảo tàng Hưng Yên cho hay: đây là con tàu có động cơ chạy bằng hơi nước – một loại tàu được các thương nhân Trung Quốc hay sử dụng để chở hàng đi giao thương vào cuối thế kỷ XIX. Tuy nhiên, ông Hiếu vẫn không dám khẳng định tàu này chở hàng tới Phố Hiến (Hưng Yên) vì cảng Phố Hiến vào thời cuối thế kỷ XIX đã bắt đầu suy tàn.
Nhưng vì từ cuối thế kỷ XIX, việc giao thương giữa các thuyền buôn Việt Nam với các thuyền buôn Trung Quốc vẫn tiếp diễn nên không loại trừ khả năng đây là một tàu buôn đi từ Trung Quốc sang. Còn qua lớp men trên tượng không khắc chữ, những chiếc bát nghi là bát cổ thì theo ông Hiếu, nhiều khả năng đây chỉ là bát cho thủy thủ dùng, vì số lượng quá ít nên không thể cho đó là cổ vật.
Đồng quan điểm với ông Hiếu, ông Đỗ Mạnh Hùng - Phó Giám đốc Sở VH, TT&DL Hưng Yên cũng nhận định đây là con tàu có niên đại vào khoảng thế kỷ XIX. Việc trong khoang tàu có chứa nhiều củ nâu – một loại củ khá phổ biến của nghề dệt nhuộm cho thấy nó có liên quan đến các mặt hàng tơ lụa, một trong những mặt hàng chính của thương cảng Phố Hiến ngày xưa.
Cũng theo ông Hùng, vì mức độ hư hại của tàu không nhiều nên vẫn có thể phục chế lại để trưng bày nên sau khi Bảo tàng Hưng Yên kết hợp với UBND tỉnh Hưng Yên đang làm các thủ tục gửi lên Cục Di sản Văn hóa - Bộ VH, TT&DL thì Cục Di sản Văn hóa đã ra quyết định thu hồi lại con tàu. Còn đối với những người đã có công trục vớt con tàu này lên, sẽ có những chính sách trả công thỏa đáng so với những gì họ đã bỏ ra.
Hà Tùng Long
Bài đã đăng trên báo Gia đình & Xã hội Cuối tuần, số ra ngày 19/3/2009
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét