Múa Trống Bồng là điệu múa có tính diễn xướng nghi lễ tồn tại bao đời nay ở Triều Khúc nhưng trong chặng đường dài lịch sử chưa có người nào tâm huyết và giữ “lửa” bền như “con đĩ” Triệu Việt Hồng.
 Ông Hồng bên cạnh đội múa Trống Bồng và múa sinh tiền trong ngày hội làng. |
Từ hoạn lợn, bốc mả… ở làng
Múa Trống Bồng Triều Khúc có từ lúc nào người làng không ai biết, chỉ biết rằng đến thời điểm hiện tại làng chỉ còn có hai người am hiểu nhất về múa Trống Bồng. Hai người ở hai thế hệ khác nhau, từng là thầy trò và cũng từng “cặp đĩ” với nhau trong mỗi dịp làng mở hội múa Trống Bồng.
Người già nhất là cụ Bùi Văn Tốt năm nay đã 86 tuổi. Trí tuệ vẫn còn mẫn tiệp nhưng vì tay chân yếu nên múa Trống Bồng được cụ sử dụng như bài tập thể dục buổi sáng cho đỡ “ngứa ngáy tay chân”. Người thứ hai là ông Triệu Việt Hồng năm nay đã 62 tuổi – người vẫn được dân làng Triều Khúc truyền tụng qua hai câu thơ: “Thân giai làm đĩ đánh bồng. Làng này còn mỗi tay Hồng ấy thôi”.
Ông Hồng vốn là học trò của cụ Tốt từ những ngày tóc còn để chỏm. Mới đầu, dù say mê múa Trống Bồng nhưng khi xin theo học cụ Tốt đã không dám nhận vì nhìn ông Hồng quá nhỏ bé, sợ không có sức theo học. Thế rồi “máu” đam mê cứ thấm dần vào cậu bé Triệu Việt Hồng để mỗi lần nghe tin thầy Tốt dạy múa Trống Bồng cho người làng ở đâu là cậu bé Hồng lại mon men đến học lỏm.
Một lần vì thiếu “đĩ” múa Trống Bồng cho ngày hội làng, ông Hồng đã xung phong múa thay. Cả làng Triều Khúc hôm ấy đã phải ngạc nhiên đến sững sờ khi cậu bé Triệu Việt Hồng quá xuất sắc trong từng động tác mà không biết cậu học từ đâu. Cảm động trước lòng say mê của cậu học trò nhỏ, cụ Tốt đã quyết tâm truyền lại toàn bộ vốn liếng múa Trống Bồng cho ông.
 |  |
Ông Triệu Việt Hồng đang mô phỏng các động tác múa Trống Bồng trước bàn thờ gia tiên. |
Ông nói: “Đã hơn 30 năm theo nghiệp múa Trống Bồng tôi như một “con đĩ” lỡ mang “bệnh” nên không biết làm cách nào để thoát khỏi nó... cho đến khi múa Trống Bồng như một cái “vận” càng ngày càng “lận”vào thân thì tôi biết chắc là tôi sẽ sống với nó đến lúc sức tàn lực kiệt”. 30 năm mang thân làm “đĩ đánh bồng”, ông Hồng vẫn còn nhớ như in những khoảng thăng trầm suy thịnh của múa Trống Bồng.
Những năm 1978 - 1979, khi kinh tế hãy còn khó khăn, nhà nhà lao vào làm ăn, thanh niên trai tráng phải dạt đi muôn phương để kiếm kế sinh nhai, múa Trống Bồng tưởng chừng như bị thất truyền luôn từ đó. Riêng ông Hồng thì lại cứ bám lấy quê nhà chẳng dám đi xa. Dù hoạn lợn nghiệp dư hay bốc mả, thổi kèn đánh trống cho phường bát âm... việc gì ông cũng cam, ai gọi làm gì ông cũng làm miễn sống được giữa quê nhà để còn giữ múa Trống Bồng.
Số tiền ông kiếm được từ những công việc được xem là hạng bét đó ông chia làm 3 phần, 1 phần để vợ con trang trải gia đình, 2 phần còn lại ông dành tất cho đội múa Trống Bồng. Nào mua khăn sắm áo, mua son phấn, trống kèn và thậm chí là bồi dưỡng cho anh em đoàn múa trong những chuyến đi diễn xa. 30 năm ông làm “tổng đạo diễn”, “con đĩ đánh bồng” Triệu Việt Hồng đã đào tạo được 4 lớp múa Trống Bồng với 12 “con đĩ” và mỗi ngày chỉ dám dạy cho các “cặp đĩ” một động tác mà thôi.
Đến xúng xính áo quần lên phố
Mặc dù người làng Nhật Tân, Lệ Mật cũng có múa Trống Bồng nhưng không có nơi nào có thể thể hiện được một cách bài bản và điệu nghệ được 36 thế múa Trống Bồng như người làng Triều Khúc. Có lẽ vì thế mà từ một nghi lễ diễn xướng chỉ biểu diễn vào những ngày làng mở hội vào mùng 9 tháng giêng hàng năm để tưởng nhớ Bố Cái Đại Vương – Phùng Hưng, múa Trống Bồng đã trở thành một môn nghệ thuật có tiếng gần xa.
Chính “con đĩ” Triệu Việt Hồng là người đã trực tiếp đưa múa bồng đến với nhiều sự kiện văn hóa cộng đồng để mọi người được thưởng thức. Ông kể: “Lúc đầu múa Trống Bồng chẳng có ai biết đến ngoài người làng Triều Khúc nhưng tôi thấy phí quá. Múa Trống Bồng là một nghệ thuật, nó cũng đòi hỏi người biểu diễn phải tập luyện rất công phu, từ động tác múa đến cách biểu diễn khuôn mặt, từ cách đánh mắt đến cách mở miệng cười nên chẳng thua gì các môn nghệ thuật khác, điều đó thôi thúc tôi phải tìm mọi cách để ai cũng biết đến múa Trống Bồng...”.
 |
Cũng từ đó múa Trống Bồng Triều Khúc bắt đầu có mặt ở nhiều sự kiện văn hóa lớn của dân tộc như: Hội nghị cao cấp các nước nói tiếng Pháp, 25 năm ngày giải phóng Sài Gòn, Lễ hội văn hóa Hà Nội chào mừng Hội nghị APEC lần thứ XIV, Lễ hội múa cổ Thăng Long và gần đây nhất là Hội đón Xuân Kỷ Sửu 2009... Bao nhiêu lần đi diễn xa là bấy nhiêu lần ký ức ông lại đong đầy kỷ niệm. Có lần ông dẫn đoàn đi diễn ở nội thành Hà Nội, chuẩn bị đến tiết mục diễn của đoàn thì một “con đĩ” trong đoàn bị đau bụng. Trong lúc “tiến thoái lưỡng nan” người “tổng đạo diễn” già lại nhanh chóng lui vào hậu trường thay đổi xiêm y, trát phấn quét son hóa thân thành “con đĩ” trong chớp nhoáng để tiết mục của đoàn không bị đổ.
Múa Trống Bồng vốn là điệu múa của con gái vì con gái bao giờ cũng múa dẻo và lẳng lơ, “đĩ” hơn con trai nhưng do quan niệm từ ngày xưa con gái không đuợc vào nơi thờ cúng thần linh nên múa Trống Bồng chỉ chọn thanh niên trai tráng. Ngày xưa khi còn khó khăn, múa Trống Bồng không cầu kỳ lắm về phục trang nhưng càng về sau này phục trang được chuẩn bị rất kỹ càng. Nam hóa trang thành nữ mà nhìn vào không ai nhận ra, quần áo cũng đẹp và sặc sỡ hơn. Ông Hồng từng phải một mình đạp xe lên tận các phố nội thành để đặt may từng bộ trang phục, từng chiếc khắc, chiếc tất cho “diễn viên”. Mỗi lần hóa trang cũng chính ông lại người đi chỉnh từng nếp khăn, tấm áo hoặc chính tay ông trang điểm cho từng người.
Đã 62 tuổi, hàng ngày “con đĩ” Triệu Việt Hồng vẫn tập luyện cho các cặp đĩ từng động tác một. Hễ cứ mỗi lần chuẩn bị đi đâu biểu diễn là ông lại lo toan chuẩn bị chu đáo mọi thứ từ mấy ngày trước đó. Có lẽ vì thế mà khi giao toàn bộ “sự nghiệp” múa Trống Bồng cho cậu học trò “ruột” của mình cụ Bùi Văn Tốt đã chẳng dặn dò gì bởi cụ hiểu múa Trống Bồng sẽ không bao giờ bị thất truyền khi qua tay “con đĩ” Hồng.
Tương truyền, khi đại quân của Bố Cái Đại Vương đến đánh thành Tống Bình, Phùng Hưng giấu quân tại làng Triều Khúc, dân sở tại đã dùng múa Trống Bồng này để động viên tướng sĩ trước khi vào trận, múa Trống Bồng có lẽ bắt nguồn từ đó. Múa Trống Bồng Triều Khúc thông thường có hai đôi là nam giới cải trang thành nữ chít khăn mỏ quạ, mặc áo váy, phấn son đeo trống bồng biểu diễn trong tiếng nhạc, chuông trống. Người múa trống bồng có động tác đánh trống khoa rộng tay, nhấc chân cao bước rộng, người đảo phóng khoáng và khuôn mặt lúc nào cũng tươi như hoa. Đặc biệt có động tác dựa lưng vào nhau và múa uốn lượn lả lướt mang ý nghĩa hưởng thụ hạnh phúc. |
Hà Tùng Long
Bài đã đăng trên báo Gia đình & Xã hội cuối tuần, số ra ngày 4/3/2009
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét